Djivêye des foroms di Berdelaedjes Berdelaedjes
Forom di berdelaedjes e walon, so tot l' minme ké sudjet
 
 FAQFAQ   CweriCweri   Djivêye des mimbesDjivêye des mimbes   Groupes d' uzeusGroupes d' uzeus   Si fé mimbeSi fé mimbe 
 ProfilProfil   Lére les messaedjes privésLére les messaedjes privés   S' elodjîS' elodjî 

14inme raploû di l' ALCEM

 
Sicrire on novea sudjet   Responde å sudjet    Djivêye des foroms di Berdelaedjes -> Berdelaedjes
Vey sudjet di dvant :: Vey sudjet shuvant  
Oteur Messaedje
lucyin



Date d' arivêye: 2005-07-07
Messaedjes: 2328
Eplaeçmint: Sidi Smayil, Marok

PostDate: sem 25 djl, 2015 11:57:54    Sudjet: 14inme raploû di l' ALCEM Responde tot citant

14inme raploû del Soce po les mancîs Lingaedjes et Tuzances d' Urope

Tot léjhant Cotcorico li mårdi del fiesse del Beldjike - li 21 di djulete 2015 - dji tome - sins m' fé må - so l' anonce do mwaisse raploû del Soce po les mancîs Lingaedjes et Tuzances d' Urope - ALCEM, Association pour les langues et Cultures Européennes Menacées. E-n ene veye d' Espagne ki dji n' kinoxheu nén : Wesca, metowe ås pîs des Pirenêyes espagnoles.

https://wa.wikipedia.org/wiki/Wesca

Loukî l' mape. Tuzer a cmint î aler sins trop furler d' brokes - todi pus råles, di ces trevéns cial - et ... vo m' la sol batea a Cewta pu so les voyes di l' Estremadoure (contrêye otonome metowe inte l' Andalouzeye eyet l' Portougal), po distourner Madrid (ene veye di sots avou des otovoyes ki s' croejhlèt et s' racroejhler sins rlaye avou djusse leu limero).

Arivé djusse li djudi a 6 eures al riçuvinne do raploû.

A l' ALCEM, i cnoxhèt bén tertos Paul Lefin, k' a lontins bouté avou zels come sicretaire et minme prezidint, si djel tén bén. Et i m' priyèt di lyi sohaiter di rpoirter vete pea (il est ene miete fayé pol moumint).

L' aragonès

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Afitches_esplicreces_aragon%C3%A8s_enute.jpg

Li prumire shijhe, c' esteut po cåzer d' l' aragonès, li ptit lingaedje do payis la k' on nos rçuveut. Céncwante djins divins l' såle et cénk sol pirlodje. Li prezidint del soce d' aragonès d' Wesca fwait firmint si spitch e-n aragonès. Pu c' est l' novea prezidint d' l' ALCEM ki sohaite li bénvnowe, e francès ey e castiyan (espagnol).

Pu, c' est l' toû d' ene ôte djin del soce ki nos esplike ki l' govienmint del contrêye otonome d' asteure vout rivni e-n erî so les droets des ptits lingaedjes do cotoû - aragonès et catalan - paski les djins n' ont nén l' consyince di cåzer des langues lomêyes insi. I dijhnut "patués" po l' aragonès des limodjes avou l' France, et "chapurreau" po çou k' les linwincieus ricnoxhèt come èn accint do catalan. C' est cåzé å Levant d' l' Aragon, astok del Catalogne.

Shût l' prezintaedje da Iris Orosia Campos Brandés e-n aragonès, ene djonne univiersitaire, k' on pout comprinde pa des waitroûlêyes e castiyan ey e-n inglès. Sol sicolaedje di l' aragonès. Gn aveut 600 scolîs et scolresses e 2014. Ça a monté tos ls ans dispu 2008, mins ça vént di rbaxhî e 2015 (400 eleves). Les scoleus sont payîs på govienmint. Gn a des sfwaitès scoles dins les viyaedjes di montinne, ey eto a Saragosse, li pus grande veye do payis. C' est la k' n a li pus grand nombe d' intelos po disfinde et studyî l' lingaedje.

Il ont-st eplaidî enawaire deus spès lives avou tos les pondants et les djondants. Li prumî « Li lingaedje aragonès e 21inme sieke » fwait 154 pådjes e-n espagnol avou des imådjes et des grafikes, + 35 e-n inglès (ratournaedje do mwaisse tecse).

Gn a la on corwaitaedje di tos les costés del langue : li spårdaedje, les accints, l’ istwere, les Belès Letes, l’ ehåyaedje do statut (e castiyan « normalisación »), des studias sociolinwistikes foirt sipepieus, les lwès a vey avou l’ lingaedje, li tchanson, li teyåte, et on cataloke des lives disk’ e 2013 (p. 95 a 143 !!!). Pu ene djivêye des soces ki boutnut sol lingaedje (60, k’ i gn a). + 45 dramatikes et bindes di tchanteus + 27 djins ou soces ki s’ ocupnut des medias : Daegntoele, radio, tévé, fimes, gazetes, evnd.

Li deujhinme, c' est "l' aragonès e 2014", avou totes les dnêyes po ciste anêye la, rimetowes ås anêyes di dvant.

Mariadeyi ! kéne bouye, ci live la, mes djins.

Portant, dit-st i onk des pirlodjisses, sins on scrijha oficire, accepté do govienmint del contrêye otonome, ey ene fele politike linwistike, nos n’ serans co nole pårt dimwin. Pår ki l’ aragonès est rwaitî po l’ UNESCO come li lingaedje roman li pus mancî d’ tertos.

Li screne (shijhe) finit pa on fime a môde di "Li langue do dbout del linwe"

https://wa.wikipedia.org/wiki/Li_langue_%C3%A5d_dibout_del_linwe_%28fime%29

... , mins avou tos cåzaedjes e-n aragonès, zels.

Toplin des sacwès so les grands et ptits lingaedjes

Li londmwin, do matén, gn aveut on gros spitch djenerå pa on prof di romanes di Wîne (Viene), Michael Metzeltin. (Målureuzmint, ces djins la ni ricnoxhèt nén l' walon come ene langue ca po li scole des romanisses almand-cåzants, les lingaedjes d' oyi, c' est des sôres di francès).

Toplin des bounès idêyes. Metans : li rfondaedje (espagnol : normativisación, inglès : corpus planning) et l' linwe-ehåyaedje (espagnol : normalisación, inglès : statute planning) ni datèt nén del samwinne passêye. C' esteut dedja l' såme da Joachim du Bellay e 1549 avou si «Deffence et Illustration de la langue françoisse» . Sapinse å conferincî, tos les lingaedjes doevnut, di tenawete, rehåyî leu coirpusse, dj' ô bén : rifé ene miete di rfondaedje.

Tant k' ås lingaedjes ki n' ont nén ene «cogne cardinåle» (on scrijhaedje rifondou, dizeu les diyalekes), i sont pus cazuwels (fråjhûles) ki les ôtes. I dene l' egzimpe di l' aroumin, djåzé asteure e l' Albaneye, Grece, Macedwene et avår la, mins ki n' a pont d' "fôme nôbe retchaprece".

Li modele d' ene sôre d' ehåyaedje ki n' est pus al môde, c' est l' ci di Hinri Grigwere dins si «Rapport sur la nécessité et les moyens d'anéantir les patois.» (diviè 1790).

Li viye fåve del Toû d' Babel (Djineze, 11, 1-8) mostere deus sitouwåcion k' on n' åreut ddja asteure. Divant Babel, ene seule langue po tertos. Après Babel, tchaeke djin avou s' prôpe lingaedje, tantea ki nouk ni comprind pus s' vijhén.

Va-t on rivni a on "dvant-Babel" ? Li conferincî nel sohaire nén, ca i dit :" li peyeu innmi des societés uminnes, c' est l' monolingwisse a make."

Li basse, ouy

Li deujhinme conferincî, Patxi Baztanica (avou on sfwait no, on n’ pout esse ki basse) mostra, noer so blanc, ki l’ ehåyaedje do statut + li rfondaedje (kimon scrijha po l’ acsegnmint) + politike linwistike adierceye so les scoles, ça ROTE BéN ! Insi, vos serîz sbaré des chifes ki nos vna håyner.

So vint ans d’ tins, inte 1991 et 2011, li nombe di cåzeus do basse a rcrexhou d’ 10 åcint. E-n Euscadeye (Payis Basse otonome) ey e l' Navare (ôte contrêye otonome djusse djondant), todi. Dismetant k’ e Payis basse francès, avou ene tote ôte politike linwistike, i baxheut d’ ostant sol minme termene.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Candjmint_nombe_baski-c%C3%A5zants_1991_2011.JPG

Ene des rcetes do basse : les djins d’ avår la sont-st a pô près tertos d’ acoird ki c’ est ene langue a raprinde. et çoula dilé l’ castiyan. Ca gn a pus nouk ki djåze foû k’ el basse, pol djoû d’ ouy. Les baskicåzeus sont tertos bilingues. Tantea ki, pa trintche d’ ådje, c’ est dins les pus djonnes la k’ i gn a l’ pus grand porcintaedje di djins ki dviznut basse. Et c’ est dins les 30-50 ans k’ i gn a l’ moens. Dj’ ô bén k’ après on discrexhaedje sins låtche disk’ al fén do 20inme sieke, li baskidjåzaedje s’ a rmetou a griper.

Schapés, mes omes ! Dijhans todi kécfeye. Mins c' est l' veur ki, sapinse a on lomé K. Mixhelena, «li mistere do basse, ci n' est nén di wice k' i provént, mins kimint s' fwait i k' i vike co å djoû d' enute.»

Li gayelike d' Escôsse

Adon-pwis, Marsaili Macleod, ene kimere di l' univ d' Aberdîn, nos djåza del sitouwåcion do gayelike d' Escôsse. Li viye langue, cåzu fotowe e 2001, riwangne des cåzeus, pal voye des scoles po ls efants. Gn a eto des scoles po les grandès djins, mins end a waire ki divnèt des djåzeus corants. Dins les ptitès scoles, gn a des scolîs et scolresses ki les parints vnèt di tos les payis. Gn a eto des posses d' ovraedje la k' on preye les dmandeus d' ovraedje di cnoxhe cisse langue la.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Prezintaedje_gayelike_esc%C3%B4sw%C3%A8s_parints_scol%C3%AEs.jpg

Li sarde

Ci fourit å toû di Diegu Corraine di nos vni prezinter çou ki s' fwait pol sarde (ou l' sardignwès). Ci lingaedje la a stî rfondou lanawaire, a môde do walon. Ca gn a des nouzomès diferinces di prononçaedje inte les pårlers d' Bijhe et les cis d' Nonne. Li rfondaedje a cmincî e 1998, disk' e 2001. Sacwants ptits candjmints ont co stî actés e 2006, po-z adiercî li «limba Sarda comuna». Et did la, poleur diswalper ene ricoridjrece. Mins elzî manke co ene academeye po fé tcheryî l' agayon. Et pår ene ricnoxhance di leu rfondou på monde politike et culturel.

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sardignw%C3%A8s_istwere_rfondaedje.JPG

Courts prezintaedjes

L' après-nonne, c' esteut po des ptits prezintaedjes di 10 munutes so sacwants formagnîs lingaedjes.

* Antonia Luciani evoya on papî so l' «rapoirt Alfonsi» prezinté å pårlumint uropeyin et ki pôreut ramoenner des çanses po les ptits lingaedjes d' Urope. Mins i n' est nén co vôté. Fåt trover ene mådjorité po.

* Inaciu Galan y Gonzales vént djeter on SOS po l' asturyin, ki les sincieus lomnut purade "asturyin-leyonès". C' est ene langue nén ricnoxhowe, mågré k' i gn a ene contrêye otonome d' Astureye (adou ki l' Leyon, lu, est retroclé, dispu bele ådje, avou l' Castiye). Li scolaedje egzistêye, mins c' est des boute-po-rén ki l' adierceynut.

* Gn ava deus comunicåcions so des ptits lingaedjes nén ricnoxhous, mins cåzés påzès djins, al limodje di l' Espagne et do Portugal. Antoniu Garrido Correas vina prezinter li "lingaedje di Xhalima", do Nôr-Ess di l' Estremadoure. Gn a ossu l' kesse do "barankinwès", èn accint do portuguès standård. So des tecses k' i nos ont fwait passer, gn aveut k' les voyales et li scrijhaedje di sacwants cossounes ki candjént. On pô come inte li vervîtwès et l' lidjwès.

* Gn a eto l' mourcianès ki, istoricmint, ont des atnances avou l' aragonès (dins l' riconcwesse so les Môres, c' est li rweyåme d' Aragon ki rprind Mourciye). Mins est ç' on lingaedje ou èn accint do castiyan ? C' est ås djins did la, k' ont-st eto ene contrêye otonome, a l' dire. Motoit front i come les Valincyins. Po les sincieus, li valincyin, c' est ene sôre di catalan. Mins zels ni shuvnut nén li scrijhaedje catalan estandård.

* Li vnetwès (veneto) est ricnoxhou e Braezi (lomé « taliane »), mins nén e l’ Itåleye. Come les ôtes pitits lingaedjes di l’ Itåleye (end a bén ene vintinne) i si dvize co voltî inte grandès djins, mins nén ås efants.

* les rprezintants des ptitès langues di France estént tertos des cåzeus d’ ok, mins c’ est des nén foirt d’ acoird avou li rfondaedje occitan. Il ont ptchî diswalper leus pårlers, a môde diyalectolodjike. Metans li cevnwès d’ Aleze, on dzo-diyaleke do provinçå, lu-minme avou des dzo-dzo-diyalekes cwand on passe do Gård al Lozere. Gn a yeu eto on papî sol mintonwès, on dzo-diyaleke do niçwès, avou assaetchance do ligure. L’ ovraedje li pus oridjinå, c’ est l' rapontiaedje do gros motî da Derik Mistral pås vayants bouteus do Felibrijhe. I sont k’ i l' éndjolijhèt. Scanaedje pu rcoridjaedje, k’ i gn a co des mantches a mete, ca les programes ricnoxheus d’ lete ni sont nén afwaitis å mistralyin ! Avou ça k’ i sayèt d’ askepyî des noûmots. C’ est les cåzeus k’ evoynut des propôzucions a l’ « academeye mistralyinne » ki les aveurit ou nén.

* li prezintaedje li pus « egzotike » fourit po l’ abåze, on ptit lingaedje do Cocåze avou fok deus voyales (« a » et « i ») djåzé pa 43000 djins. Mins ki n’ savèt ddja kimint çk’ on lome les pårler !
Portant, dizo l’ politike linwistike rûsse, gn a ene miete di scolaedje eyet des emissions tévé.
_________________
Li ci ki n' a k' on toû n' vike k' on djoû.


Candjî pol dierin côp pa lucyin, li mie 05 awo, 2015 22:47:03; candjî 3 feyes
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
lucyin



Date d' arivêye: 2005-07-07
Messaedjes: 2328
Eplaeçmint: Sidi Smayil, Marok

PostDate: mår 04 awo, 2015 12:03:57    Sudjet: Responda da DIegu Corraine Responde tot citant

Responda da Diegu Corraine

(onk des rfondeus do sarde)



Li Rantoele : Monsieu Corinne, vos avoz metou toplin des nos po les vayants bouteus k' ont-st askepyî li rfondou sarde. Estént i bén tertos d' acoird ?

Diegou Corinne Neni, ci n' est måy åjhey di mete dijh djin d' acoird. Mins al fén, on a tolminme avnou e ene sacwè.

L.R. k' a stî rcandjeye cénk ans pus tård.

D.C. L' adire inte li «Limba Sarda Unificada» eyet l' «Limba Sarda Comuna» est tene.

L.R. Et les ôtes bouteus vos ont i shuvou ?

D.C. Nén tertos, diåle m' ancate ! Paski pocwè ? S' i gn a on seu scrijha po nosse lingaedje totavå l' payis, on va tot naturelmint dmander ki ci scrijha la divegne oficire. Mins les politikîs ou les vîs scrijheus ni vlèt nén raprinde åk di noû. Il ont ptchî di peter li hôt-z itålyin, ki les mete ådzeu do ptit peupe.
_________________
Li ci ki n' a k' on toû n' vike k' on djoû.
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
lucyin



Date d' arivêye: 2005-07-07
Messaedjes: 2328
Eplaeçmint: Sidi Smayil, Marok

PostDate: mår 04 awo, 2015 13:27:15    Sudjet: Responde tot citant

Noûmots aprins tins do raploû

radegnixhaedje (espagnol dignificación) = ehåyaedje do statut

https://wa.wiktionary.org/wiki/dignificaci%C3%B3n

djeyosinonimeye (sarde geosinonimia; come, e walon : nåjhi / hode / scran; ouy / ådjourdu / enute)

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sardignw%C3%A8s_rifondaedje_djeyosinonimeye.jpg
_________________
Li ci ki n' a k' on toû n' vike k' on djoû.
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
lucyin



Date d' arivêye: 2005-07-07
Messaedjes: 2328
Eplaeçmint: Sidi Smayil, Marok

PostDate: mie 05 awo, 2015 22:35:26    Sudjet: Responde tot citant

Egzimpe di tchuze d' ene rifondowe e sardignwès

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sardignw%C3%A8s_rifondaedje_mot_p%C3%A5ye1.jpg

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sardignw%C3%A8s_rifondaedje_mot_p%C3%A5ye2.jpg

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sardignw%C3%A8s_rifondaedje_mot_p%C3%A5ye3.jpg

Tchamps d' eployaedje del rifondowe et des disfondowes

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sardignw%C3%A8s_rifondaedje_mot_p%C3%A5ye4.jpg
_________________
Li ci ki n' a k' on toû n' vike k' on djoû.
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
Mostrer les messaedjes des dierin(ne)s:   
Sicrire on novea sudjet   Responde å sudjet    Djivêye des foroms di Berdelaedjes -> Berdelaedjes Totes les eures sont a GMT + 2 eures
Pådje 1 so 1

 
Potchî a:  
Vos n' poloz nén enonder des noveas sudjets dins ç' forom ci
Vos n' poloz nén responde a des sudjets k' i gn a dins ç' forom ci
Vos n' poloz nén candjî vos messaedjes dins ç' forom ci
Vos n' poloz nén disfacer vos messaedjes dins ç' forom ci
Vos n' poloz nén vôter dins les ploncaedjes di ç' forom ci



[ Di dvant | Shuvant | A l' astcheyance | Djivêye ]

Cisse pådje est mimbe di l' anea RingSurf des waibes e walon.

[ Passer 1 waibe en erî | Passer houte do shuvant | Les 5 shuvants ]


Powered by phpBB © 2001 phpBB Group