Djivêye des foroms di Berdelaedjes Berdelaedjes
Forom di berdelaedjes e walon, so tot l' minme ké sudjet
 
 FAQFAQ   CweriCweri   Djivêye des mimbesDjivêye des mimbes   Groupes d' uzeusGroupes d' uzeus   Si fé mimbeSi fé mimbe 
 ProfilProfil   Lére les messaedjes privésLére les messaedjes privés   S' elodjîS' elodjî 

Èn efant deus lingaedjes

 
Sicrire on novea sudjet   Responde å sudjet    Djivêye des foroms di Berdelaedjes -> Berdelaedjes
Vey sudjet di dvant :: Vey sudjet shuvant  
Oteur Messaedje
djan-djan



Date d' arivêye: 2007-07-22
Messaedjes: 264
Eplaeçmint: Mont-Sint-Gubert

MessaedjeDate: vén 27 nôv, 2009 19:54:50    Sudjet: Èn efant deus lingaedjes Responde tot citant

Mes djins,

Dj' inmreu bén conexhe les esperyinces ki vs avoz d' aclever on efant dins deus lingaedjes: li walon eyet l' francès.

Est ç' ki c' est åjhey? Cwand fåt i ataker? Comint fé po k' li mançî lingaedje ni soeye nén spotchî?

Evnd...
_________________
Mi copiutrece cåze walon -> http://walotux.walon.org
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
lucyin



Date d' arivêye: 2005-07-07
Messaedjes: 2903
Eplaeçmint: Sidi Smayil, Marok

MessaedjeDate: vén 27 nôv, 2009 21:05:06    Sudjet: Responde tot citant

Gn a deus u troes cayets a tuzer :
* si on-z a-st a fé a 2 lingaedjes "come les ôtes"
* si les deus parints vont djåzer les 2; ubén onk onk, et l' ôte l' ôte; u bén onk ds deus seulmint cåzrè les deus.
* l' efant pôrè-t i ôre les deus lingaedjes foû di s' måjhone ? Aprume avou les ôtes efants, u des ôtes djins del famile ?
* a ké livea di tchaeke lingadje vout on fé ariver l' efant ?

Po çou ki rwaite el walon, dins les waloneus k' ont sayî del cåzer a leus efants, dji cnoxhe :
* Roger Viroux (mins il est moirt)
* Lorint Hendschel
* et mi dit-st i l' fô

Dji vos pou espliker mi apriyesse avou ses rezultats, après 15 ans (dj' a cmincî diviè 1993, mins c' est nén co parey ki l' cene metans da Roger Viroux u Lorint Hendschel.

Pocwè nén fé on ptit tecse pol Rantoele avou djusse les kesses.
_________________
Li ci ki n' a k' on toû n' vike k' on djoû.
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
Gaytan



Date d' arivêye: 2009-11-14
Messaedjes: 46
Eplaeçmint: Batice (Payis d' Heve)

MessaedjeDate: sem 28 nôv, 2009 11:57:33    Sudjet: Èn efant deus lingaedjes Responde tot citant

Bondjoû,

ene pareye a mi est solreye del bordjoezeye flaminde ki djåze todi francès. Si famile dimore a Termonde. Si mame est inglesse eyet s' pere est flamind. Al måjhon tot l' monde djåze francès eyet on pô inglès, måy flamind. A scole eyet ôte pårt, leye eyet si sour djåzént flamind. Ouy ele dimore dilé Lidje eyet elle overe a Vervî. El djåze coranmint deus lingaedjes sins accint. Nouk ni pout dire si elle est flaminde, walone oubén brusselwesse.
_________________
Gaytan
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile
lucyin



Date d' arivêye: 2005-07-07
Messaedjes: 2903
Eplaeçmint: Sidi Smayil, Marok

MessaedjeDate: sem 28 nôv, 2009 12:04:42    Sudjet: Responde tot citant

L' idêye, pinse dju, po deus "grands" lingaedjes, c' est k' on les pout aprinde tos les deus al leccion, si on cmince foirt timpe.

L' atuze di cmincî foirt timpe est vraiye po totes les sitouwåcions.

Li diferince serè : a kéne såme voleur ariver, metans cwand l' efant årè 20 ans, si onk des deus lingaedjes est on "ptit lingaedje", u on cåzu moirt lingaedje come li walon.

Come dit Pablo, i nos fåt purade waitî mon les Walès u les Irlandès, k' ont on foirt sipotchant "grand lingaedje" a costé, ki mon les Catalans u les Lussimbordjwès, ki n' sont nén dins ç' cas la.
_________________
Li ci ki n' a k' on toû n' vike k' on djoû.
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
Gaytan



Date d' arivêye: 2009-11-14
Messaedjes: 46
Eplaeçmint: Batice (Payis d' Heve)

MessaedjeDate: sem 28 nôv, 2009 13:45:40    Sudjet: Èn efant deus lingaedjes Responde tot citant

Ki pinsez-v' do burton avou les scoles Diwan. Todi pus d' djonnes aprindèt eyet djåzèt li burton. Ouy todi pus d' djonnes parints, ki sont stî al scole Diwan, transmetèt li burton a leus-z efants. C'est veur k' avou on lingaedje dôminant ci n' est nén åxhey. Voeyoz l' egzimpe di ns cuzéns kebecwès. C' est cåzu on lute di tos les djoûs.
_________________
Gaytan
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile
lucyin



Date d' arivêye: 2005-07-07
Messaedjes: 2903
Eplaeçmint: Sidi Smayil, Marok

MessaedjeDate: sem 28 nôv, 2009 14:15:25    Sudjet: Responde tot citant

Oyi, des scoles e walon, ci sereut pår li foete. Mins ci n' est nén co po dmwin el Walonreye !!!!

Adon, li les kesses k' on voet s' apwinter, cwand on vout sayî d' djåzer walon a ses efants :
* est çki les ôtes djins del parintêye seront d' acoird ?
* s' end a ki sont disconte, i diront seur ki ça va espaitchî les efants di bén saveur li francès. Est ç' li vraiy ? Cwè responde ?
* est çk' onk des parints doet tofer djåzer walon avou l' efant ? Udon tenawete ?
* est çk' on trovrè dins l' parintêye u dins les cnoxhances des ôtes djins ki vôront bén cåzer walon a l' efant ?
* est çki l' efant k' on lyi åreut, metans, todi djåzé walon, mins lu tot seu, (1) el sårè eyet (2) el vôrè cåzer cwand i serè al laide ådje (14-18 ans) ?
* est çki ça sievrè a ene sacwè a l' efant ? Kécfeye a ôte tchoi ki l' walon lu-minme ?
_________________
Li ci ki n' a k' on toû n' vike k' on djoû.
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
Maisse Arsouye



Date d' arivêye: 2005-07-04
Messaedjes: 194
Eplaeçmint: Djiblou

MessaedjeDate: dim 29 nôv, 2009 12:05:54    Sudjet: Responde tot citant

On parint da mi a maryî ene Rouminne. Il ont on ptit valet. Mi parint lyi cåze è francès, si feme lyi cåze è roumin. Li valet pout cåzer dins les deus lingaedjes. Ca va tot seu.

Dj' a sayî d' cåzer è walon à mi feye. Dji n' l' a nén fwait todi. Asteure, ele mi dit k' ele ni comprind nén et ele vout ki dji lyi cåze è francès. Disk'å djoû ki dj' end årè m' sô et ki dji n' cåzrè pus ki l' walon à l' måjhone. Li rujhe, c' est ki m' feme ni cåze nén l' walon, tot djusse si ele li comprind...
_________________
Rissaetchî-vos di m' solia !
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé
lucyin



Date d' arivêye: 2005-07-07
Messaedjes: 2903
Eplaeçmint: Sidi Smayil, Marok

MessaedjeDate: dim 29 nôv, 2009 12:30:44    Sudjet: Responde tot citant

Maisse Arsouye scrijha:
Asteure, ele mi dit k' ele ni comprind nén et ele vout ki dji lyi cåze è francès.


La ddja ene des rujhes ki vos pind å nez. Lacobén ki mi, dj' a cmincî avou Edwård a 5 ans), Djôzef a 2 et Djihinne a -2 moes (dins l' vinte di s' mame). Et adon, dj' a les pinses ki ça a stî "normå" ki dj' elzî djåze e walon. Eco asteure, les 2 grands (23 & 20 ans), dj' elzî djåze et lzî evoyî des SMS e walon, et dji n' a måy yeu di rclamaedje. Mins cwand i n' comprindèt nén, u po des "laids messaedjes", dji n' m' eclawe nén : dji rpasse a l' arabe marokin (li lingaedje di leu mame).

Citåcion:
Disk'å djoû ki dj' end årè m' sô et ki dji n' cåzrè pus ki l' walon à l' måjhone.


Asteme ! Fåt k' l' efant acceptaxhe l' atôtchance e walon, ôtmint, c' est bernike. Onk des moyéns po lzî mostrer ki l' walon, c' esteut on lingaedje come èn ôte, dj' elzî a dné scole:

Djihinne a pårti k' elle a-st aprins l' francès e scole, et come on lingaedje etrindjir :

http://rifondou.walon.org/sicole/

Djôzef et Edward, avou l' sistinme des "tinmes" :

http://aberteke.walon.org/scole_edward.html

Citåcion:
Li rujhe, c' est ki m' feme ni cåze nén l' walon, tot djusse si ele li comprind...


Mi feme nerén; mins dji lyi djåzéve tenawete a leye eto, et si s' a-t ele metou a bén comprinde tot çou k' est corant.

Çou k' i fåt sayî d' aveur, del pårt di s' mwetî, c' est k' ele (i) soeye neute eneviè li scolaedje do walon. Si elle (il) est disconte, c' est fotou d' avance. Aprume si l' manaedje va a schî-fesse !!!!!!!
_________________
Li ci ki n' a k' on toû n' vike k' on djoû.
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
djan-djan



Date d' arivêye: 2007-07-22
Messaedjes: 264
Eplaeçmint: Mont-Sint-Gubert

MessaedjeDate: dim 29 nôv, 2009 18:09:31    Sudjet: Responde tot citant

Nén åjhey...

Dji m' a metou a lére on live sol sudjet d' ene comére arabo-francesse, c' est foirt bén fwait et ça cåze des diferins ådjes pos ataker.

Dji nd a nén co cåzé avou m' feme, la k' dji ratind d' awè lî tot ça et sawè ddja cwè dire po fé passer l' idêye...
_________________
Mi copiutrece cåze walon -> http://walotux.walon.org
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
lucyin



Date d' arivêye: 2005-07-07
Messaedjes: 2903
Eplaeçmint: Sidi Smayil, Marok

MessaedjeDate: dju 10 dec, 2009 21:23:27    Sudjet: Responde tot citant

Des idêyes eto dins "Ké walon po dmwin", p. 318-329

Racourti e walon (nén rfondou)

Cåzer walon avu lz afants ?

Lu 21 d' måss 1998, les rcåzeus d' walon, rabindlès a Bertrès, avint do pwin s’ la plantche. I s' avint metu a l' idéye du dvizer d' in sudjet ku tout l' avni do walon est pindu après. Çu tåléye la astot monnéye pa Lucyin Mahin.

La kesse k' on-z è dmandé ås djins, c’ astot :
Fåt-i cåzer walon ås djonnes afants ? Et, si c' est k' ây, a pårtu d' kéne ådje ?

Lu sudjet n' astot nin : çu k' i s' è passé din les scoles la 50 ans, û co dvant, ûsk' on dusfindot du toutes fwâces ås scolîs du cåzer walon. On rascontrot adon des scoles ûsku l' mwêsse dunot ene putite bwasse a èn afant, èt lî fjot afuter les ôtes gamins ki cåzint walon ; èt adon, lzî passer l' sinèt (signet). Al fin des djowadjes (rècrèyåcion), lu cî ki rintrot a scole avu l' sinèt duvot fwêre çant lignes : « Dju dè cåzer francès » (sucrît a francès, naturelmint), ene pratike ku brâmint des mwêsses du scole wèyint avi (rèprouvint). On les comprind !

Lu sudjet d' nosse tåléye, c' est les copinadjes avu les afants du 0 à 10 ans, du 1990 å djoû d' anute.

Hanri Lepage, Louwis Bêdjot, Yve Gourdin, cåzat a tout côp bon (sistèmaticmint) a walon avu leus ptits-afants. I rcounichat ku l' êrance (ambiance) è tchindjî duspû 5-10 ans. Mé, pa des côps, leus propes afants lzî djat : « Poucwè k' a nouzôtes, vous n' nous cåzîz nin walon ? ». La rusponse est toudi la minme : « Du c' timp la, on n' årot nin wazu ».

Lucyin Some s' è mètu a cåzer walon avu ses ptits-afants la, al boune, 15 ans. Asteure, i dvize walon a 80 procint dou timp. I cåze co francès pou lzî espliker leus dvwârs du scole, mètans.

Les couméres du Såcère (Mariète, Maiye-Louwîze et Gabriyèle), zèles ossi, rucåzat pus vlatî walon avu leus ptits-afants, û leus ptits-nèveus èt ptites-nèveuses, èt ça dupû k' ile vunat al Soce des Rcåzeus.

Deus des atålés ("attablés" = participants aux tables de conversation) n' inmat nin du cåzer walon avu des djonnes afants. Yink du zès dit : « C' est pasku les méres (k' ont avè 40 ans) sont mwêjes cand on cåze walon, èt k' mi, dju n' wè nin vlatî les margayes. »

L' ôte, c' est pask' i trouve ku, coume les djins cåzat tourtous francès, il è peu du dzôrniyî èt s' dunorter (perturber) les afants. Il inme mî fé cåzer walon des afants ki djouwat tèyåte.

En ôte oume k' astot la nu cåze nin walon avu les djonnes afants pasku, lou-minme, i nul waze (ose) nin cåzer, mågré k' i l' inme bin èt l' comprinde parfwêtmint.

Ôtrumint, les ôtes djins sont tourtous d' acwârd k' i l' fåt cåzer lu pus vite possibe, minme dèdja cand l' pâpâ (poupon, bébé) n' è nin co vnu å monde.

Cwè fåt i dire ? Du cwè fåt i cåzer ?

Dud tout èt d' rin, mé cåzer lu pus souvint possibe. Din les 4 djonnes mènadjes k' astint la, yink des parints (lu pére) è dècidé du rcåzer walon ås afants èt la mére cåze èn ôte lingadje : francès (2 mènadjes), francès èt spagnol (1 mènadje), arabe (1 mènadje). Din deus cas su cwate, lu pére djåze ossi tènawète walon avu s' conjointe.

Cand c' est pou-z aprinde a scole, in mwêsse du scole k' astot la dit k' i nul fåt nin acsègnî (enseigner) trop d' bouneure, mètans nin dvant 10 ans.

C' est l' contrêre, di-st ile ene coumére ki fwêt scole a des deujimes anéyes : « Dupu k' i sont ptits, dupu k' i s' amûzat a rèpèter les frâzes å dfû (à l' extérieur).

La difèrince inte les 2 manîres, c' est ku la prèmîre sucole (enseigne) lu walon, sin k' les scolîs nul cåzinche (wallon-objet), djusse pou-z aprinde des mots d' vocabulêre. Din l' ôte sistème, les afants duvat dire des frâzes èt s' su rusponde d' ink a l' ôte. C' est l' atûze (concept) « walon - vicant lingadje ».

Asteure, cè k' il advint, d' tout ça ?

C' est clér coume du l' êwe du rotche ku, si on rfuze du cåzer walon din l' vrê vicadje, èt seulmint din in câde foclorisse coume lu tèyåte, c' est ttostant l' condâner a mwârt avu in sursi d' 40 ans. Les djonnes k' åront djusse counu l' walon ådtriviê des pîces du tèyåte nul comprinrant pus assez pou-z aler vey djouwer les ôtes 20-30 ans pu tård. Çute idéye la inture din ene atûzléye (conception) du walon foclorike, ki toûnrè flåwète dumwin û après, sûche-t i par bèle, sûche-t i par lêde (qui disparaîtra quoi qu’il en soit).

D' èn ôte costé, si on stitche din l' orèye des tout djonnes des mots k' i rèpètat atèr zès, pû avu leus parints, èt k' a choûtant cåzer les grands, i trouvat ça bin pour zès ossi, on-z è su la boune vôye. Mês i lzî fåt aprinde in walon poli, a leu pwartéye èt bin cåzè.

Si èn afant dit a s' pére : « Cåzoz m' a francès » (a francès), i lî fåt fé comprinde ku l' walon est lu lingadje normå al Waloniye, coume l' Almand est normå pou l' Almagne, lu Russe pou la Russiye, lu suèdwès pou la Suwêde, et vz a-n åroz.

Din brâmint des cas, les afants nu dmandat nin ou grand-pére du cåzer francès, mé zès lî ruspondat a francès. On consèye ou parint cåzeu du n' surtout nin rpasser ou francès, èt toudi rèpèter les minmes frâzes mwintes côps a walon.

On put sayî ossi l' arme èconomike. Pou-z awè ene bouboune, i l' fåt dmander a walon : « Pârin, dju vôro bin 100 francs ! » Mé, k' i rucmande Lorint Hendschel, nu nin lzî rfuzer, co purade ås tout djonnes, s' i lu dmandat cwandminme a francès. On riscrot dulz asclawer pou toudi dusconte dou walon.

Tanawète, les afants, sin s' a rinde compte, russôrtat des frâzes tout seus : « Nondidioss ! la k' i rplût co bin ! ; Albouneure ! ; Tådje ene miète ; Wête, wête ! ; Dj' astans vôye ? ; Bondjoû nosse pa ! ; Pépére vos foutrè doul calote ! »

Sapinse Ives Pâket, èn èducateu du s' mustî, gn è ossi des afants ki cåzat in moumint walon, èt tout d' in côp, i sont astotchîs (bloqués), va-z è vey poucwè, èt nul pu volu cåzer du djoû å londmwin. Sabaye, k' i risse Louwis Bêdjot, s' i n' fårot moutè pa des côps k' ene putite donzèle ku ça lî ahåyrot (plairait), a liye, du djåzer walon, pou les dussuclawer (débloquer).

Cè k' i fåt adiercî (viser, réussir), c' est k' les afants rcåzinche inte du zès. Ça arive, di-st ile Chantal Denis, ki fwêt scole ås deujimes anéyes ku dju djins lanawêre, mês nin a tout côp bon. I cminçat pås frâzes k' il ont apris al luçon. La grande ahike (problème), di-st i Lucyin Mahin k' a cnuchu çute aroke la avu les sinnes, c' est k' i n' trouvat nin toudi des ôtes afants d' leu-z ådje k' i pôrint sayî d' cåzer walon avu zès.

C' est pou ça k' on va wêtî, ou mwès d' octôbe 1999, - plê-st a Diu èt si on vike co - du monter a Rdû in raploû ûsku des afants, k' ont des parints û des grands-parints ki cåzat walon, su pôrint arinner (s' adresser la parole) d' ink a l' ôte a walon, åtoû d' djeus û du ptitès sinnètes.

Kékes ôtès apinses k' ont rèchu du c' tåléye la.

Les afants nu djat pus ku l' walon est grossî. Mé, arva-t i Djôzef Lahaye, c' est dazår (probablement) pask' asteure, les grandès djins ki l' djåzat avu zès sont des djins polis èt ki wêtat a çu k' i djat. Pourtant, des mots comme « nondidju ! ; canvolant ! » su rtrouvat souvint din les 100 prumîs mots apris pås afants raprindisses (en réapprentissage).

Les afants, les djonnes hêres èt les djonnètes, minme si on nulzî cåze nin walon, mé ki l' atindat chamârder (baraguiner) pa leus grands-parints, dressat l' orèye èt dmander cwè èt kèsse.

Les scolîs èt les scolîres k' ont scole a walon èstant ddja pu vîs (10-18 ans) èt din in câde oficîre (officiel) moustrat souvint brâmint d' l' agrès (intérêt) pou ces scoladjes la, sapinse Biernåd Louwis, in prof du latin-grek d' après Namur.

I n' est jamwês trop tård pou bin fwêre !
_________________
Li ci ki n' a k' on toû n' vike k' on djoû.


Candjî pol dierin côp pa lucyin, li vén 11 dec, 2009 12:07:41; candjî 1 feye
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Evoyî èn emile Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
djan-djan



Date d' arivêye: 2007-07-22
Messaedjes: 264
Eplaeçmint: Mont-Sint-Gubert

MessaedjeDate: vén 11 dec, 2009 9:55:32    Sudjet: Responde tot citant

Li problinme c' est k' i fåt k' l' efant pouxhe cåzer l' walon avou d' ôtès djins k' ses parints, des efants sortot. I gn a ossu les grand-parints, les amisses des parints...

Çou ki fåreut c' est ene rantoele d' efant ki cåznut l' walon et les mete eshonne. Kécfeye k' a pårti do moumint k' i vont a scole, i fåreut fé des après-nonnes po ls efants e walon: on les metreut eshonne, on lzî freut ene pitite sicole di walon et les leyî djouwer eshonne, e walon. Mins po fé ça, i fåt trover assez d' efants di s' coine ki djåznut l' walon bråmint (pa leus parints) ou ene miete (pa leus grand-parints).
_________________
Mi copiutrece cåze walon -> http://walotux.walon.org
Rivni al copete
Vey li profil di l' uzeu Evoyî on messaedje privé Viziter l' waibe di l' uzeu Jabber
Mostrer les messaedjes des dierin(ne)s:   
Sicrire on novea sudjet   Responde å sudjet    Djivêye des foroms di Berdelaedjes -> Berdelaedjes Totes les eures sont a GMT + 2 eures
Pådje 1 so 1

 
Potchî a:  
Vos n' poloz nén enonder des noveas sudjets dins ç' forom ci
Vos n' poloz nén responde a des sudjets k' i gn a dins ç' forom ci
Vos n' poloz nén candjî vos messaedjes dins ç' forom ci
Vos n' poloz nén disfacer vos messaedjes dins ç' forom ci
Vos n' poloz nén vôter dins les ploncaedjes di ç' forom ci


Powered by phpBB © 2001 phpBB Group