Berdelaedjes

[Èl-Gueuye-Noere]

Bonswer tertos,

Dji lé sovint, sol Wiccionaire, dins les etimolodjeyes, li modele calcaedje ubén epront do francès. Kécfeye, c' est metou comifåt, avou des frazletes ki vegnnut bén do francès. Nouv côps so dijh, po n' nén dire nonante-nouv å cint des côps ; li modele shonne esse stitchî dins l' intrêye di manire otomatike, sins rloukî dvant si l' mot copeté est podbon èn epront u co on calcaedje.

Metans, « siervice militaire » k' end a onk, oyida k' c' est cåzumint l' minme k' e francès, « service militaire » ; mins comint aveuri k' ça vént bén di drola ? Paski, cwand on rwaite do costé des ôtes lingaedjes, on voet k' el tcherpinte dimane el pareye : [NL] « legerdienst », [EN] « military service », [IT] « servizio militare », etet. Portant, vaila, rén n' nos mostere on loyén avou.

Ni dnans-ns nén l' idêye ås lijheus k' el walon sreut on creyole do francès, e definixhant les etimolodjeyes dinsi ? Pinsez bén k' si l' walon a bråmint des rshonnances avou l' francès, c' est plamour k' i sont des frés eyet nén ca l' prumî a rprindou so l' deujhinme ?
_________________
El sopoirtance va djonde on si télmint hôt livea k' les sûteyès djins n' pôront pus sondjî a n' nén birer les bezéns.

[Scribus electronicus]

Merci po vosse messaedje, dai, camaeråde.

A mi idêye, vosse rimarke endè conte deus al vraiy :

1°) L' istwere do discramiaedje inte epront et calcaedje

Vola co ene anêye, li wiccionaire n' eployive k' on mot po calcaedje et epront.

Djans, prindans l' vierbire saetchî les viers foû del narene. Cisse vierbire, veyoz vs, n' a aparexhou spontanêymint e Walonreye sins rén a vey avou l' francès. Elle est est calkêye sol ratourneure tirer les vers du nez. Portant, li djoû ki vs ôroz on francès dire je te vais saquer les vers hors de la narine, les poyes ponront so les sås.


L' etchereptaedje walon est fwait sol francès, mins avou d' ôtes mots.

Li neyerlandès, loukîz, pout dire wijsbegeerte po filozofeye. Les bodjes sont tîxhons, edon, mins c' est on peur calcaedje do vî grek philosophia (l' amour del saedjesse).

2) L' eployaedje d' onk ou d' l' ôte

Sovint, cwand dj' ahive des årtikes avou des sustantivires, des vierbires ou des dijhêyes, dji mete ki c' est ene shûte di mots, leye-minme calcaedje d' ôte tchoi dvins èn ôte lingaedje, cåzu todi e francès :

https://wa.wiktionary.org/wiki/rinde_siervice
https://wa.wiktionary.org/wiki/siervice_di_racsegnmints
https://wa.wiktionary.org/wiki/%C3%A5_minme_tite_ki
https://wa.wiktionary.org/wiki/end%C3%A8_saveur_ene_sacw%C3%A8
https://wa.wiktionary.org/wiki/dji_n%E2%80%99_dimande_n%C3%A9n_m%C3%AE

mins nén todi :

https://wa.wiktionary.org/wiki/mes_djins
https://wa.wiktionary.org/wiki/aveur_%C3%A5jhey

A m' shonnance, l' adire inte èn epront et on calcaedje, c' est ki l' epront vént direk d' ene ôte lingaedje sins esse èn etchereptaedje calké so l' ôte lingaedje, dismetant ki l' calcaedje xhene l' etcherptaedje di l' ôte lingaedje, mins avou des mots da sinne.

Metans, tolmonde, c' est on calcaedje do francès paski çoula n' vént nén di totus ille mundus*, mins do vî francès tut li monde.

Pol cåze, les mots tot, li et monde ni sont nén francès, mins walons.

Ca fwait ki dji rwaite çoula come on calcaedje et nén come èn epront.

[Èl-Gueuye-Noere]

Li problinme ni vént nén télmint del diferince k' i gn a inte « calcaedje » ey « epront ». Cweki dj' pinseu voltî k' on-z aveut candjî les modeles a l' atake do moes d' nôvimbe, po, come di djusse, fé l' diferince etur les deus. C' est l' vraiy k' on doet, dins les motîs, prinde asteme åzès nouwances.

Po rprinde l' egzimpe do « siervice militaire », les diccionaires des lingaedjes ki dj' a drovou ni metnut nén k' ça vént do francès. C' est la k' el rujhe : on mete trop sovint k' on mot, ubén ene fråzlete, vént do francès, adon k' on n' el pout nén vraiymint aveuri.

Kécfeye k' on s' dote bén di l' oridjene : « å minme tite ki » u co « insi ki ». Avou ça ki dj' aprind k' on pout eto dire « endè saveur ene sacwè », al plaece di, metans, « end awè ene fele conoxhance ». Mins nerén, comint çk' on pout dire ki « filozofe » est èn epront do francès ; dj' ô bén, comint l' pout-on dimostrer ? Adon, k' a costé sol Wiccionaire, il est noté platezak ki c' est on setch epront do vî grek ?
_________________
El sopoirtance va djonde on si télmint hôt livea k' les sûteyès djins n' pôront pus sondjî a n' nén birer les bezéns.

[Scribus electronicus]